AŞİRET, SÖZLÜ KÜLTÜR ve TAKVİM

Mehmet GÜZELER

Tarım ve hayvancılıkla uğraşan, sözlü kültürün egemen olduğu aşiret hayatında yakın zamana kadar takvim olayı yoktu. İnsanlar, dönemlerine göre günlük hayatlarını etkileyen olayları kendilerine milat olarak kabul ederek ona göre tespitler yapmışlardır. Siverek ve çevresinde aşiret kültüründe milat olarak kabul edilen ve halen yaşlıların kullandığı bu önemli yıllar.

1895 Sala Dibhesarê/Dibhisar yılı Mılan aşireti ile Karakeçi arasında yaşanan kavgada Karakeçiler Mıllilerin önünden kaçarak Urfa’nın Dibhisar köyüne kaçmışlardır. Karakeçilerin o dönemki beyi Dırêhê ve oğlu Mehmud Mılliler tarafından esir alınmıştır.

1901 Sala Şemra/Şemra yılı Bir arap aşireti olan Şemra kürd aşiretlerine talan düzenliyordu.

1910 Sala Borozê/Poyraz yılı Sürekli Bayê kur adı verilen sert rüzgarlar esmiş. Kötü geçen bu yılda ekinler yeşermemiş.

1911 Sala Humêdi/Hamidiye yılı Balkan savaşları için aşiretler (Karakeçi ve Mılli) alaylar oluşturarak İstanbul’a gitmişler.

1911 Sala Meyremoxli/Meyremoğlu yılı Meyremoğlu nüfus memuru idi, bunun kaydına dahil olanlar askerlik yapmadılar.

1913 Sala Hesenqelê/Hasankale yılı Balkan savaşları için oluşturulan aşiret alayları bu defa Rus savaşı için Hasankale’ye gittiler.

1916 Sala Berfa Sor/Kırmızı kar yılı Karlı ve soğuk geçen bu yılda yağan karın üzerine Suriye üzerinden gelen toz bulutları karın rengini kırmızıya dönüştürünce kırmızı kar yılı denmiştir.

1916 Sala Xela (Xela Mezin)/Kıtlık yılı Kötü geçen bu yılda ekinler olmamış, olanları da qımıl ve çekirgeler yemiş. Oluşan kıtlık sonucu insanlar açlıktan ölmüş.

1917 Sala Macıra/Muhacirler yılı Rus işgali sonrası Serhad bölgesinden insanlar malını mülkünü terk edip bölgemize gelerek muhacir oldular.

1920 Sala Dewê Tal/Acı ayran yılı Mıllilerin önünden kaçan Karakeçiler zazaların mıntıkasına sığındılar. Koyunlar acımtırak bir ot yedikleri için süt ve katık da acımtırak oldu bundan dolayı bu ad konuldu.

1920 Sala Saco (Sala Fransiz)/Saco yılı Urfa’yı işgal eden fransızları aşiretler birleşip çıkarttılar.

1920 Sala Fermana Mala Paşê/ İbram Paşa ailesinin fermanı İbrahim Paşa’nın ailesi Suriye’ye sürüldü.

1924 Sala Bayê Kur/Bayê kur yılı Kötü geçen bu yılda ne yağmur yağmış ne de kar yağmış. Sürekli Bayê kur adı verilen sert rüzgarlar esmiş. Ekinler yeşermemiş.

1925 Sala Şêx Seid/Şeyh Said yılı Şeyh Said isyan etti.

1926 Sala Mıdûrê Qerûkê/Qeruk müdürünün yılı Mızar nahiyesine bağlı olan Qeruk köyünde mahkumların bulunduğu ihbarı üzerine köye giden nahiye müdürü mahkumların bulunduğu evdeki kadınlardan birine sataşmaya çalışınca evde saklanan mahkumlar nahiye müdürünü ve beraberindeki askerleri öldürmüşler.

1927 Sala Janê (Jana Dewêr)/Davar hastalığı yılı Büyükbaş hayvanlarda oluşan salgın sonucu hayvanlar telef oldu.

1928 Sala Qıra Reş/Koyunların telef yılı Oluşan hastalık sonucu koyunların tamamı telef olmuş.

1928 Sala Kuliyê Zer/Çekirge yılı Sürüler halinde gelen çekirgeler ekin ve bostanların tamamını yok etmişler.

1928 Sala Eskişehirê/Eskişehir yılı Karakeçi aşiretinin lideri Abdulkadir Eskişehir’e sürüldü.

1931 Sala Tıfınga/Tüfek yılı Devlet milletin elinde bulunan tüfekleri topladı.

1932 Sala Evdılqadır/Abdulkadir yılı Sürgünden dönen Karageçi aşiretinin lideri Abdulkadir amcası oğlu Hadi tarafından öldürüldü.

1938 Sala Pêla Hamıkê/Hamık yılı Kurak geçen bu yılda göçerler Hamık adı verilen bölgeye yerleşmişler. Çok fazla yağan yağmur sonrası göçerler hayvanları ile birlikte sele kapılıp ölmüşler.

1939 Sala Fethiyê Dirêhê/Fethi yılı Mahkum olan Karageçi aşiret reisi Fethi Dirêhê askerler tarafından öldürüldü.

1942 Sala Kıvıla/Post yılı Hastalık sonucu koyunların tamamı telef oldu fakat postları para ettiğinden dolayı yıl bu isimle anıldı.

1943 Sala Xela Heranê (Xela Çûk) /Harran kıtlığı Kımıl nedeniyle bölgede kıtlık vardı sadece Harran’da ekin vardı. Millet Harran’dan gidip buğday getiriyordu.

1944 Sala Hemedê Vêrdo/ Hemedê Vêrdo yılı Karakeçili bir mahkum olan Hemedê Vêrdo askerler tarafından öldürüldü.

1949 Sala Qımıla/Kımıl yılı Devlet para karşılığı kımıl toplayıp yakmış.

1952 Sala Berfa Sinê Meto/Sinê Meto’nun karı Sonbaharın sonlarında yağan kar ile göçer olan Alreşanlı Sinê Meto’nun koyunları telef olmuş.

1959 Sala Ewrêsor/Kırmızı bulut yılı Baharmış, gündüz bulutlar kızarıp dünya aniden kararmış. Oruç zamanında olan bu olayda bir çok insan iftar olduğunu düşünerek orucunu açmış. Sonrasında tekrar güneş açmış.

1968 Sala Vijıkê/İshal yılı Koyunlar hastalanıp ishalden telef olmuşlar.

1973 Sala Quralıxê/Kuraklık yılı Yağmur yağmayan, kurak geçen bu yılda ekinler olmamış.