Koçgri isyanı Mart / Haziran 1921

June 14, 2018

Mehmet GÜZELER 

Koçgri isyanı ile ilgili bilgilerimiz çok azdır. Bu konu Kürdler tarafından çok bilinmemektedir.

Osmanlı devleti 1. Dünya savaşında yenilip dağılma sürecine girince Kürd aydın ve siyasetçileri de Kürdler'in geleceklerini belirleme konusunda çeşitli arayışlara girmişlerdir. Özellikle Kürd Teali Cemiyetinin çalışmarı sonrasında Sevr anlaşmasına doğuda bir Kürd devleti kurulmasının yolunu açacak maddeler konulmuştu. Amerika başkanı Wilson 1. Dünya savaşı sonrasında yayınladığı ilkeler ile egemen devletlerin altında yaşayan uluslar için ayrılma hakkını içeren maddeler yayınlamıştı.

Sivas'ın Zara, İmranlı, Divriği ilçelerinde yaşayan ve geniş bir nüfuza sahip olan alevi Koçgri aşiretinin lideri Haydar ve Alişan kardeşler ve bunların katibi Alişer ulusal düşüncelere sahiptiler. Haydar bey Kürd Teali Cemiyetinin bir şubesini İmranlı'da açmıştı ve cemiyetin faaliyetlerini bölgede yürütüyordu. Cemiyet başkanı Seyid Abdulkadir İstanbul hükümeti üzerindeki ağırlığını kullanarak Dersimli Baytar Nuri Dersimi'yi görevli olarak o bölgeye gönderip halkın teşkilatlanmasını sağlamıştır.

Bu arada anadoluda Mustafa Kemal öncülüğünde 23 Nisan 1920'de ilk meclis hükümeti kurulmuş ve anadoluda otoriteyi sağlama mücadelesi vermektedir.

Resmi kaynaklara Ümraniye/İmraniye/Koçgri hadisesi olarak geçen gerçekte milli mücadele dönemindeki bağımsızlık/muhtariyet hedefleyen ilk milli Kürd isyanı olan Koçgri isyanı Mart 1921'de TBMM hükümetine karşı Koçgri bölgesinde başlamış, Erzincan, Dersim ve Malatya'daki bir kısım alevi aşiretlerinin de desteğini almıştır. Haziran sonlarında bastırılan bu isyan 1937/38 Dersim isyanının bir provası niteliğindedir. İsyanın asıl kahramanı Alişer isyan bastırıldıktan sonra işbirlikçi Zeynel tarafından katledildiği 1937 yılına kadar Seyid Rıza'nın yanında kalmıştır.

Koçgri başladı harba
Sesi gitti şarka, garba
Bir ordu asker geldi 
Dayanamadı bu darba

Dılo yeman yeman yeman
Çiyan gırt û berf û dûman
Mera bışine şahê merdan
Ew dermanê hemû derdan

Ovacık'ın aşireti 
Zapt eyledi memleketi
Geriden imdat gelmedi
Hozat çekmedi bu gayreti

Dılo yeman......

Yemin edenler elmaya
Zülfükarı Murtezaya
Geriden teller çektiler
Biz uymayız eşkiyaya

Dılo yeman.....(Alişêr'in yazdığı Koçgri halk türküsü)

Yazar kitabını titizlikle hazırlamış; Kürd milliyetçiliğinin gelişimini, isyana giden süreci güzel bir şekilde irdelemiş, isyanın hem resmi kaynaklarını, özellikle TBMM arşiv kayıtlarını hemde isyan hakkındaki Kürd ulusçularının görüşlerini ve yerel anlatımları objektif bir şekilde aktarmıştır.

Please reload